Dış ticarette teslim çeşitleri, uluslararası ticaret işlemlerinde mal ve hizmetlerin hangi koşullarda alıcıya teslim edileceğini belirleyen önemli bir kavramdır. Bu teslim şekilleri, taraflar arasında risk, masraf ve sorumluluğun nasıl paylaşılacağını düzenleyen standart kurallar ve uygulamalardır. En çok kullanılan teslim şekilleri, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından belirlenen Incoterms kuralları çerçevesinde şekillenmiştir. Incoterms, ‘International Commercial Terms’ ifadesinin kısaltması olup, dış ticaretin tüm dünyada harmonize edilmesini sağlar.
Dış ticarette teslim çeşitleri, malın satıcıdan alıcıya geçişinde doğabilecek risk, masraf ve sorumlulukları taraflar arasında paylaşır. Bu nedenle tarafların hangi teslim şekli üzerinde anlaştığı, sözleşmenin temel unsurlarından biridir. Incoterms kuralları, farklı teslim seçeneklerini birçok başlık altında toplamış olup, her bir teslim şekli tarafların yükümlülükleri ve sorumluluklarını net biçimde ortaya koyar.
Incoterms 2020’ya göre dış ticarette sık kullanılan teslim çeşitleri şunlardır:
1. EXW (Ex Works – İşyerinde Teslim): Satıcı, malı kendi iş yerinde hazırlar ve alıcının talebi doğrultusunda teslim eder. Satıcı, malın yüklenmesi ya da ihracat işlemleri ile ilgilenmez. Tüm risk ve masraflar alıcıya aittir.
2. FCA (Free Carrier – Taşıyıcıya Teslim): Satıcı, kararlaştırılan yerde malları taşıyıcıya teslim eder. Satıcı, ihracat işlemlerini tamamlar ve bu noktaya kadar olan risklere karşı sorumludur.
3. CPT (Carriage Paid To – Belirtilen Yere Kadar Taşıma Ücreti Ödenmiş Teslim): Satıcı, malı taşıyıcıya teslim eder ve taşıma ücretini belirlenen varış noktasına kadar öder. Risk, mallar taşıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer.
4. CIP (Carriage and Insurance Paid to – Taşıma ve Sigorta Ücreti Ödenmiş Teslim): CPT gibi taşıma ve sigorta ücretleri satıcı tarafından ödenir. Satıcı, nakliye esnasında sigorta yaptırmakla yükümlüdür.
5. DAP (Delivered at Place – Belirtilen Yerde Teslim): Satıcı, malları alıcının belirtilen adresine kadar getirmekle yükümlüdür. Nakliye masrafları ve riskler, belirlenen yere kadar satıcıya aittir.
6. DPU (Delivered at Place Unloaded – İndirilen Yerinde Teslim): Satıcı, malları belirtilen varış yerinde, taşıttan boşaltılmış olarak teslim eder. Bu, Incoterms 2020’de yeni eklenen bir teslim şeklidir.
7. DDP (Delivered Duty Paid – Gümrük Resmi Ödenmiş Teslim): Satıcı, malları alıcının adresine kadar getirir, gümrük işlemleri ve vergiler dahil tüm masrafları üstlenir. Alıcı sadece malı teslim alır.
8. FAS (Free Alongside Ship – Geminin Yanına Teslim): Satıcı, malları geminin yanına (limanda) teslim eder. Satıcı, ihracat işlemlerinden sorumlu olmakla birlikte, gemiye yükleme ve sonrasındaki riskler alıcıya aittir.
9. FOB (Free On Board – Gemide Teslim): Satıcı, malları geminin bordasına yükler. Risk, gemiye yükleme anında alıcıya geçer. Bu teslim şekli deniz ve iç su yolları taşımacılığında sık kullanılır.
10. CFR (Cost and Freight – Mal Bedeli ve Navlun): Satıcı, mal bedeli ve gemi navlun ücretini ödeyerek malı belirtilen limana kadar getirir. Risk, mallar gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer.
11. CIF (Cost, Insurance and Freight – Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun): CFR’nin yanına nakliye sigortası da eklenir. Satıcı navlun ve sigorta masraflarını üstlenir. Risk, malların gemiye yüklenmesi anında alıcıya geçer.
Dış ticarette teslim çeşitlerinin doğru seçilmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleşmesini sağlar, ticari uyuşmazlıkların önüne geçer. Satıcı ve alıcı arasındaki sözleşmede teslim şeklinin açıkça belirtilmesi, karşılıklı güveni ve ticari ilişkilerin sağlıklı yürütülmesini temin eder.
Sonuç olarak, dış ticarette teslim çeşitlerini anlamak ve uygun teslim şeklini seçmek, uluslararası ticaretin temel taşlarındandır. Incoterms kuralları sayesinde, tüm dünya ülkelerinde taraflar arasında ortak bir dil oluşmuş ve ticaret işlemleri kolaylaşmıştır. Dış ticarette faaliyet gösteren firmaların, teslim çeşitleri hakkında detaylı bilgi sahibi olması, ticari başarının önemli bir anahtarıdır.